مقدمه ::.
زمین، در جمع نه سیاره ای که برگرد خورشید میگردند، از سیارات کوچک به شمار میرود؛ از حیث قطر و جرم پنجمین سیاره و از لحاظ فاصله با خورشید سیاره سوم است.از این ها گذشته، سیاره ایست شبیه چند سیاره دیگر. تا انجا که مشاهده شده، تنها جایی در جهان است که در ان "حیات" وجود دارد.
زمین به هیچ وجه پایگاه مناسبی برای رصد های نجومی نیست؛ مشکل اصلی، ساکن نبودن ان است. همه رصد هارا باید به خاطر حرکت زمین تصحیح کرد. به علاوه حرکت زمین، حرکتی ساده نیست؛ بلکه ترکیب بسیار پیچیده ای از دست کم شش حرکت اساسی است:
1.زمین به دور محورش دوران میکند ( روزی یکبار )
2.محور زمین برگرد خورشید میگردد ( سالی یکبار )
3.محور زمین حرکت تقدیمی دارد.
4.محور زمین حرکت ترقصی دارد ( رقص محوری ).
5.خورشید به همراه زمین و سیارات دیگر، در جمع خوشه محلی ستارگان با سرعت 20 کیلومتر در ثانیه به سمت ستاره نسر واقع حرکت میکند.
6.خوشه محلی ستارگان با سرعتی در حدود چند صد کیلومتر بر ثانیه بر گرد مرکز کهکشان ما میگردد.
حواس ادمی این حرکات را درنمیابد، همان طور که مسافران قطاری که با حرکت یکنواخت پیش میرود، سرعت ان را حس نمی کنند. تنها موقعی که مسافری از پنجره بیرون را، متوجه سرعت واقعی قطار میشود. برای ناظر زمینی هم وضع بر همین منوال است. برای پی بردن به حرکات واقعی زمین، مرجع باید حرکات جرم های سماوی دیگر باشد.
حرکت وضعی ::.
زمین به دور محورش، در خلاف جهت حرکت عقربه های ساعت می چرخند و هر دوران کامل ان یک روز نجومی طول میکشد که مدت ان 23 ساعت و 56 دقیقه و 4 ثانیه است ( روز نجومی کوتاه تر از روز معمولی، مطابق "ساعت" است که "روز متوسط خورشیدی" نامیده میشود ).
ازمایش های زیادی دال بران ند که زمین حول محورش میچرخد. از قاطع ترین انها ازمایشی است که ژ.ب.ل فوکو ( J.B.L. Foucault ) فیزیکدان فرانسوی در 1851 طرح کرد. در این ازمایش، دوران زمین به طور مستقیم مشاهده میشود.
تنها وسیله لازم برای ازمایش یک اونگ است که از گلوله سربی و تکه سیمی برای اویختن تشکیل شده 5487 است. برای اندازه گیری دقیق باید:
1. سیم بلند باشد
2. گلوله سرب، سنگین باشد
3. اونگ از نقطه ای ثابت و محکم ائیخته شده باشد.
بنا بر نظریه ای که ازمایش بر ان مبتنی است، اونگی که به ازادی نوسان میکند، صفحه نوسانش را حفظ میکند؛ یعنی اگر اونگ نوسان را در امتداد شمال - جنوب اغاز کند همچنان در ان امتداد نوسان خواهد کرد تا مقاومت هوا یا اصطکاک ان را به حال سکون در اورد. طرز عمل چنین است:
1. اونگ را به نوسان دراورید.
2. بر روی زمین با رسم خطی مسیر گلوله اونگ را مشخص کنید.
3. یک ساعت بعد نگاه کنید، این خط به اندازه 15 درجه در خلاف جهت حرکت عقربه های ساعت نسبت به صفحه ای که اونگ در ان نوسان میکند، چرخیده است.
4. مشاهده میکنید که در یک روز نجومی، این خط یک دور کامل را در خلاف جهت حرکت عقربه های ساعت پیموده است.
نخستین بار این ازمایش با سیمی 60 متری در پانته ئون پاریس انجام شد. ازمایش در عرض جغرافیایی پاریس اندکی پیچیده تر است؛ ولی از نتیجه ان یعنی چرخش زمین به دور محورش، گریزی نیست.
چند اثر مستقیما معلول چرخش زمین اند:
1. توالی روز و شب. هر نقطه از زمین متناوبا رو به خورشید ( روز ) میکند یا پشت به ان ( شب ) میدارد.
2. صلب بودن محور. محور زمین زاویه میل خود را با صفحه مدارش حفظ میکند و پیوسته رو به سوی ستاره جدی است. از این لحاظ زمین چرخان شباهت زیاد به یک ژیرسکوپ چرخان دارد. محور زمین نیز مانند محور ژیرسکوپ دارای حرکت تقدیمی است.
3.به هر جسمی بر روی زمین یک نیروی گریز از مرکز وارد میاید که در استوا بیشترین مقدار را داردو در قطب صفر است. در نتیجه وزن اجسام در قطب بیشتر است تا در استوا.( این اختلاف جرم بسیار کوچک است بیشتر از لحاظ علمی مورد توجه است ).
4.پخ بودن زمین در قطب ها احتمالا معلول این چرخش در زمانی بوده است که سطح زمین هنوز حالتی مایع یا شکل پذیر داشته.
قسمت هایه بعدی زمین: شکل زمین | حرکت انتقالی به دور زمین
